Posty

Wyświetlanie postów z 2016

Słowo zamieszkało między nami

Obraz
Przyszedł ten dzień. Dzień, na który czekaliśmy przez ostatnie 4 tygodnie. Narodziło się oczekiwane Dziecię. I co dalej?

#dekalog - 9. i 10. Pożądanie

Obraz
Nie pożądaj żony bliźniego swego... ...ani żadnej rzeczy, która jego jest
Ostatnie dwa z dziesięciu przykazań postanowiłam połączyć w jeden artykuł. Nie widzę większej potrzeby, by je rozdzielać, bo osobno na temat cudzołóstwa i kradzieży już pisałam. Pewnie niejeden raz zastanawiałeś się dlaczego Bóg tak sobie upodobał te dwa grzechy, że wspomina w przykazaniu o nich aż dwa razy. Przykazanie dziewiąte i dziesiąte nie są jednak wprost przykazaniami o seksie i przywłaszczaniu sobie cudzych rzeczy. Kluczowym słowem tych dwóch przykazań jest pożądanie.

#dekalog - 8. Kłamstwo

Obraz
Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu
Jak często zdarza nam się kłamać? Kto kłamie częściej - mężczyźni, czy kobiety? Jakie są najczęstsze powody kłamstw?  Odpowiedzi na te pytania jest wiele, tak wiele, ilu ludziom je zadamy. Bóg ma na nie jednak jedną odpowiedź - nie kłam. Nie ściemniaj, nie oszukuj, nie kombinuj, bo kłamstwo to nie tylko mówienie nieprawdy - tworzyć fałszywe świadectwo przeciw bliźniemu można nie tylko mówiąc o nim nieprawdziwe rzeczy w sądzie.

#dekalog - 7. Kradzież

Obraz
Nie kradnij
Czas na kolejne niby krótkie i z pozoru wypowiedziane wprost przykazanie. Jak się pewnie jednak domyślasz, kryje się za nim drugie dno. Zakaz kradzieży to nie tylko zakaz pójścia do sklepu i zabrania sobie produktów do domu bez zapłacenia za nie, lub zakaz dokonywania napadu na bank. 




#dekalog - 6. Cudzołóstwo

Obraz
Nie cudzołóż
Co to w ogóle za słowo jest - cudzołóstwo? Język się łamie, chociaż nie powiem, ładnie świszczy po polsku. Do czego sprowadzamy szóste przykazanie i że stawiamy je często na pierwszym miejscu w dekalogu - chociaż Bóg podarował nam zupełnie inną ich kolejność - wszyscy chyba doskonale wiemy. Pisałam też o tym w jednym z artykułów na temat siedmiu grzechów głównych, gdy pisałam o nieczystości.


#dekalog - 5. Zabójstwo

Obraz
Nie zabijaj
Nie ma w całym dekalogu chyba bardziej wprost wypowiedzianego przykazania, czy raczej zakazu, bo w końcu zaczyna się od słowa "nie", co oznacza nie mniej, nie więcej niż "nie wolno", czy "zabraniam", niż seria przykazań od piątego do dziesiątego. Takie są jednak tylko pozory. W rzeczywistości piąte przykazanie, choć składa się tylko z dwóch krótkich słów, ma o wiele szersze znaczenie niż zwykły zakaz mordowania. Odnosząc się do przykazań bożych jako do wskazówek a nie zakazów można też uznać, że piąte przykazanie to polecenie szanowania życia. 

#dekalog - 4. Rodzice

Obraz
Czcij ojca swego i matkę swoją
Każdy człowiek ma jakiegoś ojca i jakąś matkę - musiało przecież dojść do momentu zapłodnienia i do momentu narodzin. Czwarte z przykazań bożych mówi o tym, by szanować swoich rodziców. Począwszy od tych, którzy stoją za naszym pojawieniem się na świecie (uwzględniając w tym także Boga Ojca) po tych, którzy mieli i mają wpływ na to, kim jesteśmy, jacy jesteśmy, jakie postawy przyjmujemy w życiu. A co z tymi, których rodzice biologiczni oddali do domów dziecka, porzucili na ulicy, lub którym rodzice już umarli i pozornie nie mają rodziców?

#dekalog - 3. Niedziela

Obraz
Pamiętaj aby dzień święty święcić
Z reguły sprowadzamy świętowanie dnia świętego do pójścia na niedzielną Mszę świętą, ewentualnie do pójścia dodatkowo do kościoła w święta nakazane. W większości przypadków świętowanie tych dni kończy się na odbębnieniu obowiązku mszalnego, często pomiędzy innymi zajęciami, głównie z tradycji, albo żeby babcia/mama nie krzyczała, niż z własnej, nieprzymuszonej woli spotkania z Bogiem obecnym w Eucharystii. Święcenie, czy raczej świętowanie dnia świętego nie jest jednak tak płytkie, by obejmowało tylko Mszę. To przykazanie ma znacznie głębszy sens i stawia znacznie więcej warunków niż nam się wydaje.



#dekalog - 2. Imię

Obraz
Nie będziesz brał imienia Pana Boga swego na daremneDrugie przykazanie odnosi się do imienia. Nie chodzi tu jednak o takie imię, jakie nosi każdy z nas, jakie wpisujemy w dokumentacje, czy podpisując się na sprawdzianie z matematyki. W czasach Abrahama i Mojżesza imię oznaczało coś wyjątkowego, świadczyło o osobie, która je nosiła. Imię było przypisane do danej osoby, każdy miał inne. Wyjątkowe było też imię Boga, którego ówczesnym w ogóle nie wolno było wypowiadać, nam natomiast wolno, ale tylko w słusznej sprawie.

#dekalog - 1. Bogowie

Obraz
Ja jestem Pan Bóg twój, który Cię wywiódł z ziemi egipskiej z domu niewoli. Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną.  Każdy z nas ma wielu Bogów choć nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. W wyznaniu wiary przyrzekamy, że wierzymy tylko w jednego Boga, ale rzeczywistość jest zupełnie inna. Jesteśmy przywiązani do wielu rzeczy i osób, bez których nie wyobrażamy sobie życia. Uzależniamy się od różnych praktyk, czynności, zapachów, przedmiotów, słów, smaków. To wszystko staje się wówczas dla nas małymi bożkami, czymś, czemu poświęcamy swój czas, energię, emocje. Bywa też tak, że tym małym bożkom poświęcamy więcej uwagi niż Bogu, który jest Wszechmocny i w którego tak mocno wierzymy - a przynajmniej tak wyznajemy.


(nie) TYLKO DLA DOROSŁYCH

Obraz
Szczęść Boże w nowym roku! Pewnie niektórzy z Was pomyślą, że upadłam na głowę witając się tak z Czytelnikami w środku listopada, ale dla nas, katolików, właśnie dziś jest pierwszy dzień nowego roku - nowego roku liturgicznego. Ten dzień to także pierwszy dzień adwentu - okresu w Kościele, który przeważnie nazywany jest czasem radosnego oczekiwania, czy czasem czuwania. Kojarzymy je z roratami, czyli mszami ku czci Najświętszej Maryi Panny, na które dzieci przychodzą z lampionami, robią dobre uczynki w zamian, za które otrzymują na 24h figurkę NMP do domu, zbierają jakieś naklejki, czy inne obrazki. A ja Wam dziś opowiem o Adwencie dla dorosłych. 

Pamiętasz, była jesień...

Obraz
Znamy doskonale opowieści o złotej pięknej jesieni, polskiej jesieni, o kolorowych liściach, złocistych parkach. Bywa, że jesień pokazuje swoje ładniejsze oblicze, ale zdecydowanie, co widzi chyba każdy (przynajmniej w Polsce) spoglądając teraz przez okno, przez większość swoich dni Pani Jesień jest smutna, szara, wiejąca chłodem i niezachęcająca do jakichkolwiek aktywności, uśmiechu i entuzjazmu. Oczywiście zawsze znajdzie się ktoś, kto lubi taką aurę, ale takich ludzi jest chyba niewielu. Większość z nas woli, gdy na niebie świeci słońce zamiast, gdy leje się z niego deszcz. A jednak, mimo to pozwalamy sobie na to, by nasze życie było tylko jesienią. Jak?



Jezus za kierownicą

Obraz
Po naszych drogach jeździ mnóstwo samochodów, znacznie więcej niż miało to miejsce chociażby kilkanaście lat temu. Parkingi pękają w szwach. Ze względu na zwiększoną ilość pojazdów na ulicach dużo łatwiej też dziś o wypadek komunikacyjny. Takie wypadki komunikacyjne dzieją w życiu każdego z nas. Śmiałabym postawić tezę, że każdy z nas był już kiedyś choć raz uczestnikiem wypadku samochodowego. 






Audyt wyborczy

Obraz
Hucznie w mediach odbyło się wybranie przez Polaków podczas uroczystej Mszy Świętej w Łagiewnikach Jezusa Chrystusa na Króla. Gdzieś na Twitterze, ktoś wypowiedział się, że jakby wiedział wcześniej o tych wyborach to z chęcią ten jeden raz poszedłby oddać głos. Chcę Wam powiedzieć dziś o moim wyborze. Wyborze, którego dokonałam nie dziś, a pięć lat temu. 

Bóg ENTER

Obraz
W dobie cyfryzacji i informatyzacji przyzwyczailiśmy się do tego, że praktycznie wszędzie mamy dostęp do darmowego Wi-Fi, czy miejsca, w których możemy podłączyć nasze sprzęty do prądu. Dostosowujemy urządzenia do swoich upodobań, preferencji, trybu życia. Gdy stajemy w obecności Boga wydaje nam się, że dalej żyjemy w wirtualnym świecie. Chcielibyśmy kliknąć enter, wcisnąć guzik na pilocie, by Bóg zadziałał tak, jak akurat oczekujemy.

Potrzeba człowieka

Obraz
Prawdopodobnie każdy z nas znalazł się w życiu w sytuacji, kiedy chciał być zupełnie sam. Odcinamy się wówczas od ludzi, którzy nas otaczają, z nikim nie rozmawiamy, unikamy kontaktów z kimkolwiek. Idziemy na długi spacer, zamykamy się w pokoju, zakładamy słuchawki na uszy i zanurzamy się w otchłaniach muzyki. Nie każdy z nas jednak wie, że jest to wbrew naturze człowieka i że nasze naturalne potrzeby są nieco inne. 

Represje, szykany, terror kontra stabilizacja życiowa

Obraz
Żyjemy w ciągłym zamartwianiu się o to, co będzie jutro. Nasze myśli pochłania przerażenie o to, czy będziemy w stanie zapewnić byt sobie, swoim dzieciom. Marzymy o stabilizacji życiowej, finansowej. Rzadko jednak zastanawiamy się nad stabilizacją naszej duszy, a to przecież ją zabierzemy ze sobą na zawsze.

Zejdź prędko!

Obraz
Jezus wszedł do Jerycha i przechodził przez miasto. Przechodzącego Jezusa bardzo chciał spotkać Zacheusz, bohater niedzielnej Ewangelii. Żeby to było możliwe wdrapał się na drzewo figowca ponieważ wzrost nie pozwalał mu dojrzeć Chrystusa stojąc na ziemi. Z tej Ewangelii płynie do nas wiele przesłań i chyba każdy może znaleźć w niej jakąś naukę dla siebie.

Święto zmarłych

Obraz
Dobrego świętowania święta zmarłych - takimi słowami pożegnał kiedyś wykładowca swoich studentów kończąc wykład przed weekendem, w którym zawierał się 1. listopada. I wszystko byłoby w porządku, gdyby chociaż jedna osoba z sali zwróciła mu uwagę na to, że popełnił kardynalny błąd w swojej wypowiedzi. Niestety z sali dobiegł tylko szyderczy śmiech, kilka głosów na temat halloween, a reszta po prostu przemilczała sprawę i pobiegła na autobus, by jak najszybciej ruszyć w drogę do domu. 

Kiedy zapłonie ogień

Obraz
Wiele się mówi, zwłaszcza w trwającym Roku Miłosierdzia, o tym jaki Pan jest dobry i miłosierny dla wszystkich. Powstało całe mnóstwo tekstów, także u mnie, o tym, jak Bóg w swoim miłosierdziu przebacza nam grzechy w czasie sakramentu pojednania. Wydawać by się mogło, że Bóg to taka maszynka do głaskania ludzi, a przecież jedna z głównych prawd wiary mówi o tym, że On wprawdzie wynagradza za dobro, ale za zło karze.

Nazwij rzeczy po imieniu i... zostań bohaterem w swoim życiu

Obraz
W mijającym tygodniu brałam udział w zajęciach z treningu interpersonalnego. W trakcie jednych z pierwszych ćwiczeń, mających na celu początkowe zapoznanie się grupy, rozluźnienie atmosfery i otwarcie się przed innymi, mieliśmy za zadanie powiedzenie o trzech rzeczach, które robimy źle i trzech swoich zaletach, umiejętnościach pozytywnych. Wniosek jaki wyciągnęłam po tym ćwiczeniu jest taki, iż niezmiernie trudno jest nam mówić o swoich mocnych stronach, a przecież to one pokazują jakimi jesteśmy, to one podkreślają naszą wyjątkowość i naszą wartość. Skłoniło mnie to do głębszej refleksji, gdy niedawno Grzegorz Kramer SJ opublikował na FB taki oto kwiatek


Czyste ubranie podstawą dobrze przeżytej Mszy świętej

Obraz
Od dziecka pamiętam jak zawsze nowa bluzka, sukienka, nowe buty czy nawet nowe rajstopki, zawsze musiały najpierw być ubrane do kościoła, później dopiero można było pójść w tym do szkoły, czy wcześniej do przedszkola. W niedzielę zawsze wstawało się dużo wcześniej żeby mama zdążyła uczesać mi na głowie ładną fryzurę, zapleść warkoczyki, czy zrobić loki. Do dziś zostało mi w głowie, że na Mszę to w dresach nie wypada. Z jednej strony to dobrze, bo na spotkanie z kimś, kogo kochamy zawsze ubieramy się ładnie, schludnie i chcemy wypaść jak najlepiej. Z drugiej jednak strony za takie właśnie zachowanie karci nas Jezus w dzisiejszej Ewangelii.

Po co mi ta wiara?

Obraz
Żadna wiel­ka miłość nie umiera do końca. Możemy strzelać do niej z pis­to­letu lub za­mykać w najciemniejszych zakamarkach naszych serc, ale ona jest spryt­niej­sza – wie, jak przeżyć. [Jonathan Caroll]W minioną niedzielę miałam okazję usłyszeć krótkie kazanie na temat wiary, nadziei i miłości. Trzy cnoty boskie, często nazywane trzema siostrami, hasło wyświechtane prawie tak, jak to o miłości bliźniego jak siebie samego itp. Te krótkie kazanie uświadomiło mi jednak, że tak naprawdę wiemy na ich temat bardzo niewiele.

#siedemgrzechów - Lenistwo

Obraz
Zmagamy się z nim na każdym kroku. Rano nie chce nam się wstać do pracy bądź szkoły. W pracy nie chce nam się wykonywać zadań, które polecił nam szef. Po pracy nie mamy chęci na zrobienie zakupów, ugotowanie obiadu, posprzątanie domu. Nie chce nam się wyjść z dziećmi do parku, poczytać książki, wyjść ze znajomymi do pub'u. Tak jak pycha jest podstawą wszystkich grzechów i z tego powodu została umiejscowiona na pierwszym miejscu, tak lenistwo niejako jest koronacją pozostałych, podsumowaniem. Podobnie jak z pychy, tak i z lenistwa wywodzą się inne grzechy.

#siedemgrzechow - Gniew

Obraz
Słowniki określają go jako negatywną energię, wywołaną działaniem innej osoby bądź rzeczy. Energia ta przeradza się przeważnie w agresję skierowaną na czynnik, który w nas ten gniew wywołał. Gniew prowadzi do frustracji, krzyku, furii, działania w afekcie, często niekontrolowane wypowiadanie różnych słów i dokonywanie czynów, których niekoniecznie dokonalibyśmy będąc pozbawionymi gniewem. Gniew może też mieć jednak oddźwięk pozytywny i prowadzić do swego rodzaju oczyszczenia. Wszystko zależy od tego, na ile potrafimy kontrolować siebie i wyrażane przez siebie emocje.



Do większych rzeczy jestem stworzony

Obraz
Kończą się Igrzyska Paraolimpijskie w Rio de Janeiro. Polska Reprezentacja znalazła się w pierwszej dziesiątce w klasyfikacji medalowej Igrzysk. Z pozoru niepozorni, niepełnosprawni, niedysponowani w różnym stopniu, a jednak jest w nich coś niezwykłego. Trenują, zdobywają kolejne medale, a przecież w wielu przypadkach lekarze mówili im, że przez całe życie będą przykuci do łóżek lub zdani na łaskę i niełaskę innych. Łamią stereotypy, pokonują bariery, udowadniają, że to nie ich ciała rządzą nimi, ale oni mają kontrolę nad swoimi ciałami.

...dobiegnę do Ciebie

Obraz
W ostatnich dniach sierpnia trwaliśmy, wraz z setkami tysięcy ludzi na całym świecie, w modlitwie nad księdzem Tomaszem, chrystusowcem, który w czasie swojej wymarzonej pielgrzymki do Ziemi Świętej trafił w stanie krytycznym do szpitala.
"x. Tomek  miał wylew, jest w szpitalu w Ammanie" - taką wiadomość przysłał mi x. Łukasz wieczorem, w sobotę 25 sierpnia. Przed oczami stanęły mi wówczas wszystkie wspólne wspomnienia. Choć nie było ich wiele ksiądz Tomek zapisał się w mojej głowie jako Boży Wariat. Ten z pozoru mały facet ze Śląska potrafił porwać ludzkie serca wprost przed oblicze Boga cokolwiek robił i mówił.

#siedemgrzechow - Nieumiarkowanie

Obraz
W czasach, gdy wszystko wokół jest fit, 3/4 osób uczęszcza na siłownię i stale kontroluje ilość spożywanych kalorii, wydawać by się mogło, że grzech nieumiarkowania niemalże nie istnieje. Wystarczy jednak spojrzeć na uginające się od produktów sklepowe półki i równie pełne zepsutych towarów kontenery na śmieci. Czy faktycznie w czasach vege i fit problem nieumiarkowania nas nie dotyczy?



#siedemgrzechow - Zazdrość

Obraz
Zazwyczaj kojarzy nam się z tą, która pojawia się między dwojgiem kochających się ludzi. Słowa starej piosenki mówią, iż "nie ma miłości bez zazdrości" i choć po części jest to prawda to jednak we wszystkim trzeba znać umiar. Ale zazdrość to nie tylko patrzenie z niepokojem na kręcącą się wokół naszego chłopaka bądź męża inną kobietę, wyglądającą w naszych oczach niezwykle atrakcyjnie i pociągająco. Zazdrościmy innym także wielu innych rzeczy materialnych i niematerialnych.

#siedemgrzechow - Nieczystość

Obraz
Najczęściej kojarzona jest z popełnianiem grzechu przeciwko szóstemu przykazaniu. Ponadto wmówiono nam, że grzech ten jest najgorszym z możliwych do popełnienia. Przez to spaczenie faktycznie najtrudniej jest nam przyznać się przed samym sobą jak i przed Bogiem, że dopuściliśmy się złamania przykazania dotyczącego cudzołóstwa. Ale nieczystość to nie tylko cudzołożenie.


#siedemgrzechow - Chciwość

Obraz
W każdym z nas drzemie chęć posiadania - lepszej pracy, więcej pieniędzy, kolejnego samochodu w garażu i wielu innych rzeczy, a czasem nawet ludzi. Gromadzimy wszystko, co się da, nie zwracając uwagi na wartości, co w konsekwencji powoduje, że zaczynamy otaczać się górą śmieci. Tak bywa także z międzyludzkimi relacjami. Wyrywamy sobie nawzajem wszystko z rąk, a czasami i z gardeł jednocześnie odzierając siebie z godności. Chciwość jest wynikiem pychy i prowadzi do zazdrości. To doskonale obrazuje, jak jeden grzech pociąga za sobą drugi. Rzeczy, pieniądze, liczby - przysłaniają nam prawdziwe wartości. Odbierają nam drugiego człowieka, odzierają nas z godności, niszczą relację w zamian za to dając pustkę i samotność. Chciwość doprowadza do tego, że w konsekwencji nienawidzimy nie tylko innych, nie tylko rzeczy, które gromadzimy, ale nawidzimy samych siebie.

#siedemgrzechow - Pycha

Obraz
Około pół roku temu przyjaciel zaproponował mi, abym stworzyła cykl artykułów poświęconych siedmiu grzechom głównym. Potrzebowałam nieco czasu na ułożenie sobie tych tekstów w głowie, ale oto jestem, a wraz ze mną i one. Pierwszy poświęcony oczywiście temu, który jako pierwszy jest wymieniany.

Pycha - w słownikowej definicji przeczytać możemy, iż jest to postawa charakteryzująca się przecenianiem własnej wartości, swoich zasług, wysokie mniemanie o sobie; wyniosłość, zarozumiałość, megalomania, mania wielkości. Czym jednak jest pycha z punktu widzenia przeciętnego człowieka i przeciętnego katolika?

Jak radzić sobie z problemami?

Obraz
W życiu zmagamy się z wieloma trudnościami. Mniejszymi bądź większymi. Niektóre sprawy przytłaczają nas bardziej, inne mniej. Te, które przytłaczają nas bardziej, mogą w niebezpiecznej skrajności wywoływać w nas stany depresyjne, totalnego doła, bądź załamkę (jak, kto woli ten stan nazwać). Problemy piętrzą się w naszym życiu coraz bardziej w miarę jego upływu i w miarę naszego dojrzewania i dorastania. Życie dorosłe, o którym marzy każde dziecko, wcale nie jest taką sielanką i bajką, jak wyobrażaliśmy to sobie mając kilka i kilkanaście lat. 

Chciałbym już pójść spać

Obraz
Nie dalej jak wczoraj pisałam o tym, że śmierć została na dobre pokonana, że życie zwyciężyło i odtąd nie musimy bać się umierania. Pisałam, że Chrystus przez swoją śmierć i zmartwychwstanie zagwarantował nam, że będziemy już żyć wiecznie. A dziś?

Gwarancja na życie

Obraz
Od jakiegoś czasu często w okolicy Wielkiej Soboty pojawia się w sieci wiele memów głoszących wieść gminną, że święconka jest przez wielu traktowana jako ósmy sakrament. Sama będąc wczoraj obecna w kościele w czasie święcenia pokarmów zauważyłam obecność wielu osób, których twarze widziałam po raz pierwszy. Dobrze, że przyszli. Bardzo się z tej obecności cieszę. Przykrość sprawia jednak coś innego.

Chrystus jest szaleńcem

Obraz
Przyzwyczailiśmy się już do tego, że magicznymi świętami nazywamy Boże Narodzenie, a obok Wielkiej Nocy przechodzimy trochę na porządku dziennym, bardziej w klimacie kurczaków, jajek i zajęcy niż głęboko w tym, czym te święta są naprawdę. A tak naprawdę prawdziwe magic show dzieje się właśnie teraz, wczoraj, dziś i jutro. I to w rzeczywistości, żadna iluzja! Tajemnica Męki, tajemnica Krzyża, tajemnica Grobu i tajemnica Zmartwychwstania... I powiem Wam w tajemnicy, że właśnie te dni, Wielki Post, Triduum Sacrum, wreszcie Wigilia Paschalna i Wielkanoc to dla mnie najwspanialsze dni w roku, dni, na które czekam bardziej niż na swoje urodziny, wakacje, czy "Gwiazdkę".

Ojciec nie siedział w domu obrażony

Obraz
W owym czasie zbliżali się do Jezusa wszyscy celnicy i grzesznicy, aby Go słuchać. Na to szemrali faryzeusze i uczeni w Piśmie Dzisiejsze Słowo słyszane było przez nas już pewnie setki razy. I może nieraz, może nawet dziś, w czasie, gdy na Liturgii padają te słowa, wyłączamy słuchanie, bo przecież "słyszałem/am to już tyle razy, że znam ten fragment Ewangelii na pamięć". Nic bardziej mylnego. Sama słyszałam ją w ciągu ostatniego tygodnia dwukrotnie, dwukrotnie też wysłuchałam homilii odnoszącej się do tych słów i przyznam, że pewnie jeszcze znalazłby się ktoś, kto wyciągnąłby z tej przypowieści coś więcej.

Moc w słabości się doskonali

Obraz
Wróciłam. Mijający właśnie weekend był dla mnie bardzo intensywny zarówno, jeśli idzie o doświadczenia fizyczne jak i duchowe. Po raz kolejny jednak Bóg umocnił mnie w przekonaniu, że moc w słabości się doskonali i że dopiero tam, gdzie człowiek odpuści sobie i odłoży w niepamięć myślenie, że sam coś zdziała, tam faktycznie zaczyna działać łaska Najwyższego.